Mualliflar uchun yo‘riqnoma

1. Umumiy ma’lumot

Tadqiqotingizni O‘zbekistonning “Mexanika muammolari” jurnalida nashr etishni ko‘rib chiqayotganingiz uchun tashakkur.

Jurnal nazariy va amaliy mexanika, qattiq jism va suyuqliklar mexanikasi, hisoblash mexanikasi, konstruksiyalar mexanikasi, mashinasozlik, transport tizimlari, mashinalar, materiallar muhandisligi va turdosh yo‘nalishlardagi original hamda ilmiy ahamiyatli tadqiqotlarni nashr etadi.

Jurnal ingliz, rus va o‘zbek tillaridagi qo‘lyozmalarni qabul qiladi. Mualliflar matnning aniqligi, ravshanligi, grammatikasi, terminologiyasi va umumiy sifati uchun javobgardir.

Mualliflar ushbu yo‘riqnomaga rioya qilishi va amaldagi rasmiy shablondan foydalanishi kerak. Texnik, ilmiy, etik yoki rasmiylashtirish talablariga javob bermaydigan qo‘lyozma tahririy baholash yoki taqrizdan oldin tuzatish uchun qaytarilishi mumkin.

2. Qo‘lyozma turlari va ularga qo‘yiladigan talablar

Jurnal quyidagi qo‘lyozma turlarini qabul qiladi. Boshqa tur faqat uning maqsadi, tuzilishi va jurnal mavzusiga muvofiqligi aniq asoslanganda tahririyat tomonidan ko‘rib chiqilishi mumkin.

Barcha qo‘lyozma turlari uchun yagona qat’iy so‘z limiti belgilanmaydi. Hajm tadqiqotni ravshan va shaffof bayon qilishga yetarli, ammo ortiqcha takrorlarsiz bo‘lishi kerak.

Mualliflar tadqiqot dizayniga mos reporting guideline talablariga amal qilishi kerak. Rasmiy checklist mavjud bo‘lsa, u qo‘shimcha fayl sifatida taqdim etiladi.

 

3. Originallik va eksklyuziv topshirish

Qo‘lyozma original bo‘lishi, avval mazmunan o‘xshash shaklda nashr qilinmagan va boshqa jurnalda ko‘rib chiqilmayotgan bo‘lishi kerak.

Plagiat, nomaqbul text recycling, ma’lumotlarni uydirish yoki soxtalashtirish, tasvirlarni chalg‘ituvchi o‘zgartirish, takroriy nashr, iqtibos manipulyatsiyasi va boshqa ilmiy halollik buzilishlariga yo‘l qo‘yilmaydi.

Preprint joylashtirilgani odatda topshirishga to‘sqinlik qilmaydi. Mavjud preprint topshirish vaqtida havola yoki doimiy identifikator bilan oshkor qilinishi kerak.

4. Onlayn topshirish

Barcha qo‘lyozmalar jurnalning onlayn topshirish tizimi orqali yuboriladi. Tahririyat maxsus so‘ramagan bo‘lsa, faqat elektron pochta orqali yuborilgan material rasmiy topshirilgan hisoblanmaydi.

Topshiruvchi muallif odatda mas’ul muallif bo‘lib, barcha bosqichlarni bajarish, to‘liq va aniq metadata kiritish, barcha munosib hammualliflarni qo‘shish, barcha mualliflar qo‘lyozmani tasdiqlaganini tasdiqlash hamda taqriz, tuzatish, ishlab chiqarish va nashrdan keyingi jarayonda jurnal bilan aloqa qilish uchun javob beradi.

Topshirishni yakunlashdan oldin mualliflar Submission Checklist talablarini ko‘rib chiqib, bajarilganini tasdiqlashi kerak.

5. Topshirish metama’lumotlari

Onlayn tizimga quyidagi ma’lumotlar to‘liq va aniq kiritilishi kerak:

·         qo‘lyozma nomi, annotatsiya, kalit so‘zlar, til va qo‘lyozma turi;

·         barcha mualliflarning to‘liq ismlari va to‘g‘ri ketma-ketligi;

·         har bir affiliation uchun kafedra/bo‘lim, muassasa, shahar, pochta indeksi va mamlakat;

·         har bir muallifning elektron pochtasi va mavjud bo‘lsa ORCID identifikatori;

·         mas’ul muallif;

·         moliyalashtirish va moliyalashtiruvchi yoki homiyning roli;

·         manfaatlar to‘qnashuvi;

·         zarur bo‘lsa etik ruxsat va rozilik ma’lumotlari;

·         Data Availability Statement;

·         zarur bo‘lsa sun’iy intellektdan foydalanish bayonoti.

6. Topshirish uchun zarur fayllar

Titul sahifasi

Titul sahifasida quyidagilar bo‘lishi kerak:

·         qo‘lyozma turi va to‘liq nomi;

·         barcha mualliflarning to‘liq ismlari;

·         bo‘lim va muassasa nomlari;

·         har bir affiliation uchun shahar, pochta indeksi va mamlakat;

·         har bir muallifning elektron pochtasi;

·         mavjud bo‘lsa ORCID;

·         mas’ul muallifning ismi va aloqa ma’lumotlari;

·         mualliflarni aniqlashi mumkin bo‘lgan minnatdorchilik va boshqa ma’lumotlar.

Anonimlashtirilgan qo‘lyozma

Ikki tomonlama anonim taqriz uchun yuboriladigan faylda quyidagilar bo‘lmasligi kerak:

·         muallif ismlari, affiliation, elektron pochta yoki ORCID;

·         shaxs yoki muassasani aniqlovchi minnatdorchilik;

·         mualliflarni aniqlashga imkon beruvchi fayl xususiyatlari yoki yashirin metadata.

O‘zining oldingi ishlariga ishora qilganda zarur iqtiboslarni olib tashlamasdan neytral ifodalardan foydalanish kerak.

Qo‘shimcha fayllar

Zarur bo‘lsa quyidagilar taqdim etiladi:

·         rasmlarning asl fayllari va qo‘shimcha jadvallar;

·         dataset, kompyuter kodi, hisoblash modellari yoki texnik hujjatlar;

·         ruxsat etilgan formatdagi video yoki audio;

·         reporting checklistlar;

·         uchinchi tomon materiallariga ruxsatlar;

·         tahririyat so‘ragan etika, rozilik yoki ruxsat hujjatlari.

Tuzatish bosqichidagi fayllar

Tuzatish so‘ralganda quyidagilar yuboriladi:

·         toza tuzatilgan qo‘lyozma;

·         talab qilinganda o‘zgarishlari ko‘rsatilgan versiya;

·         taqrizchilarga bandma-band batafsil javob;

·         zarur bo‘lsa yangilangan qo‘shimcha fayllar.

7. Qabul qilinadigan fayl formatlari

Microsoft Word

Qo‘lyozma amaldagi rasmiy Microsoft Word shablonida tayyorlanib, bitta tahrirlanadigan .docx fayl sifatida yuboriladi. Rasmlar va jadvallar birinchi havolaga yaqin joylashtiriladi; tahririyat rasmlarning asl fayllarini alohida so‘rashi mumkin.

LaTeX/Overleaf

LaTeXdan foydalanuvchilar jurnalning rasmiy LaTeX/Overleaf paketidan foydalanishi kerak. Barcha manba fayllari bitta ZIP arxivida taqdim etiladi: asosiy .tex fayl, bibliografiya, kerakli class va style fayllari, rasmlar, qo‘shimcha manba fayllari va kompilyatsiya qilingan PDF. Tahririyat faylni qayta kompilyatsiya qila olishi kerak.

Umumiy talablar

Keng tarqalgan, ochiq va foydalanish uchun qulay formatlardan foydalanish tavsiya etiladi. Qo‘llab-quvvatlanmaydigan, xavfli yoki buzilgan fayllar rad etilishi mumkin.

8. Ikki tomonlama anonim taqriz

Jurnal ikki tomonlama anonim taqrizdan foydalanadi: taqrizchilar mualliflar haqidagi ma’lumotni, mualliflar esa taqrizchilar shaxsini olmaydi.

Mualliflar qo‘lyozma va fayl xususiyatlaridan o‘zini aniqlovchi ma’lumotlarni olib tashlashi kerak. Ochiq preprint mualliflarni aniqlashga imkon berishi mumkin, shuning uchun bunday holatda to‘liq anonimlik kafolatlanmaydi.

Ilmiy qo‘lyozmalar odatda kamida ikki nafar mustaqil taqrizchi tomonidan baholanadi. Yakuniy qaror vakolatli muharrir tomonidan ilmiy sifat, originallik, scopega moslik, metodologik ishonchlilik, taqrizlar va jurnal siyosatlariga rioya etish asosida qabul qilinadi.

9. Qo‘lyozmani umumiy tayyorlash

Qo‘lyozma:

·         jurnalning rasmiy shabloniga mos bo‘lishi;

·         dastlabki topshirishda shablonda boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa bir ustunli formatdan foydalanishi;

·         aniq va izchil yozilishi;

·         zarur joylarda raqamlangan sarlavha va kichik sarlavhalardan foydalanishi;

·         matn tasviri o‘rniga tahrirlanadigan matndan foydalanishi;

·         maxsus atamalar, belgilar va qisqartmalarni tushuntirishi;

·         ortiqcha takrorlardan qochishi;

·         imkon qadar formula, rasm, jadval va manbalarni avtomatik raqamlashi;

·         topshirish vaqtida nom, annotatsiya, kalit so‘zlar, asosiy matn, deklaratsiyalar, rasmlar, jadvallar, formulalar va adabiyotlarni to‘liq o‘z ichiga olishi kerak.

10. Sarlavha

Sarlavha qisqa, axborotli, aniq, qo‘lyozma mazmuniga mos va tadqiqotning asosiy mavzusi hamda hissasini aks ettirishi kerak. Keraksiz qisqartmalar, formulalar, kam uchraydigan belgilar va haddan tashqari umumiy ifodalardan qochish lozim.

11. Mualliflar va affiliationlar

Mualliflarning ismlari to‘liq va bir xil shaklda yoziladi. Affiliation quyidagi tartibda beriladi: Bo‘lim/Kafedra, Muassasa, Shahar, Pochta indeksi, Mamlakat.

Kamida bitta mas’ul muallif ko‘rsatiladi. Mavjud bo‘lsa haqiqiy ORCIDlar beriladi. Qo‘lyozma, submission metadata, ORCID va avvalgi nashrlardagi ism yozilishi izchil bo‘lishi kerak.

Topshirishdan keyingi mualliflik o‘zgarishi yozma tushuntirish va tegishli barcha mualliflar roziligini talab qiladi. Qabul qilingandan keyin faqat istisno va asoslangan holatlarda ruxsat etiladi.

12. Annotatsiya

Annotatsiya bitta xatboshida beriladi, 200 so‘zdan oshmaydi va qo‘lyozmani aniq aks ettiradi. Juda zarur bo‘lmasa manbalar, tushuntirilmagan qisqartmalar, asossiz da’volar yoki maqolada yo‘q ma’lumotlar kiritilmaydi.

Ilmiy maqola annotatsiyasi bitta uzluksiz xatboshida Background, Methods, Results va Conclusions elementlarini qamrab olishi kerak. Alohida kichik sarlavhalar shart emas.

13. Kalit so‘zlar

Uchdan o‘ntagacha kalit so‘z beriladi. Ular qo‘lyozma mazmunini aniq aks ettirishi, sohada tan olingan atamalardan foydalanishi, sarlavhani to‘liq takrorlamasligi, juda umumiy bo‘lmasligi hamda indekslash va topiluvchanlikni qo‘llab-quvvatlashi kerak.

14. Ilmiy maqola tuzilishi

Ilmiy maqola odatda quyidagi bo‘limlarni o‘z ichiga oladi:

·         Kirish;

·         Metodlar;

·         Natijalar;

·         Muhokama;

·         Xulosalar;

·         Mualliflar hissasi;

·         Moliyalashtirish;

·         Etik ruxsat;

·         Xabardor rozilik va nashrga rozilik;

·         Ma’lumotlar mavjudligi bayonoti;

·         Minnatdorchilik;

·         Manfaatlar to‘qnashuvi;

·         zarur bo‘lsa sun’iy intellektdan foydalanish bayonoti;

·         zarur bo‘lsa nomenklatura va qisqartmalar;

·         Adabiyotlar.

15. Kirish

Kirish tadqiqotni keng ilmiy kontekstga joylashtirishi, muammo va ahamiyatini tushuntirishi, bilimlarning hozirgi holatini tanqidiy umumlashtirishi, ilmiy, metodologik yoki amaliy bo‘shliqni ko‘rsatishi, zarur bo‘lsa qarama-qarshi natijalarni muhokama qilishi, maqsad va asosiy hissani aniq bayon qilishi kerak.

Kirish ortiqcha uzun adabiyotlar sharhiga aylanmasligi va keyingi bo‘limlarga tegishli natijalarni bermasligi kerak. Manbalar tartib bilan keltiriladi: [1], [2,3] yoki [4-6].

16. Metodlar va takrorlanuvchanlik

Metodlar boshqa tadqiqotchilar ishni baholashi, takrorlashi va davom ettirishi uchun yetarli darajada batafsil bayon qilinishi kerak. Yangi metodlar batafsil, tan olingan metodlar esa manbalar bilan qisqa berilishi mumkin.

Data, kod, model, material yoki protseduralarga kirishdagi huquqiy, etik, tijoriy, maxfiylik, xavfsizlik, shartnoma yoki uchinchi tomon cheklovlari oshkor qilinishi kerak.

Umumiy ma’lumotlar

·         nazariy asos va analitik metodlar;

·         sonli metodlar va hisoblash modellari;

·         eksperiment dizayni, materiallar, namunalar, uskunalar va asboblar;

·         dasturiy ta’minot va versiyalar;

·         chegaraviy va boshlang‘ich shartlar, parametrlar va farazlar;

·         ma’lumot yig‘ish va statistik metodlar;

·         verifikatsiya, validatsiya va sifat nazorati.

Eksperimental tadqiqotlar

·         o‘lchash noaniqligi va kalibrlash;

·         takrorlanuvchanlik yoki qayta hosil qilinuvchanlik;

·         namuna hajmi va testlar soni;

·         nazorat shartlari va statistik usullar;

·         qo‘llangan standartlar.

Sonli va hisoblash tadqiqotlari

·         boshqaruvchi tenglamalar, konstitutiv modellar va sonli sxemalar;

·         hisoblash sohasi, to‘r, chegaraviy va boshlang‘ich shartlar;

·         yaqinlashish mezonlari va to‘r yoki vaqt qadamiga bog‘liq emaslik;

·         verifikatsiya va validatsiya;

·         noaniqlik yoki sezgirlik tahlili;

·         dastur va solver versiyalari.

17. Natijalar

Natijalar aniq, xolis, ixcham, mantiqiy ketma-ketlikda va zarur miqdoriy ma’lumotlar bilan beriladi. Kichik bo‘limlardan foydalanish mumkin.

Ma’lumotlar matn, rasm va jadvallarda keraksiz takrorlanmasligi kerak. Qisqa talqin berilishi mumkin, batafsil taqqoslash va izoh esa odatda Muhokama bo‘limida keltiriladi.

18. Rasmlar

Barcha rasmlar matnda raqam tartibida keltiriladi, birinchi havolaga yaqin joylashtiriladi, Figure 1, Figure 2 shaklida raqamlanadi va ostida qisqa, tushunarli izoh bo‘ladi.

Rasmlar o‘qiladigan, belgilar va birliklar izchil bo‘lishi kerak. Ko‘p panelli rasmlar (a), (b), (c) bilan belgilanadi; izoh barcha panellar, belgilar, chiziqlar va qisqartmalarni tushuntiradi.

·         qabul qilinadigan formatlar: TIFF, JPEG, PNG, EPS, SVG va tahrirlanadigan Office formatlari;

·         rastr fotosuratlar odatda kamida 300 dpi;

·         chiziqli grafika odatda kamida 600 dpi;

·         matn va belgilar nashr o‘lchamida o‘qiladigan bo‘lishi;

·         tahririyat asl tahrirlanadigan fayllarni so‘rashi mumkin;

·         uchinchi tomon materiallariga ruxsat olish muallif zimmasida;

·         ilmiy axborotni o‘zgartiruvchi yoki yashiruvchi manipulyatsiya taqiqlanadi;

·         axborotli rasmlar uchun alt text yoki qisqa accessibility tavsifi tavsiya etiladi.

19. Jadvallar

Jadvallar rasm emas, tahrirlanadigan jadval shaklida tuziladi, matnda ketma-ket keltiriladi va birinchi havolaga yaqin joylashtiriladi. Jadval nomi uning yuqorisida bo‘ladi; ustun sarlavhalari, birliklar va terminologiya aniq va izchil bo‘lishi kerak.

Izohlar, qisqartmalar va belgilar jadval ostida tushuntiriladi. Bir xil data jadval va rasmda keraksiz takrorlanmaydi. Juda katta jadvallar qo‘shimcha material sifatida berilishi mumkin.

20. Tenglamalar va matematik ifodalar

Tenglamalar tahrirlanadigan bo‘lishi, arab raqamlari bilan qavs ichida ketma-ket raqamlanishi, matnda Equation (1), Equation (2) deb keltirilishi, gapning qismi sifatida tinish belgilariga ega bo‘lishi va izchil belgilarni ishlatishi kerak.

Uzun tenglamalar matematik operatorlarda bo‘linib, izchil tekislanadi. Ta’rif, taklif, lemma, teorema, natija va isbotlar tartibli raqamlanadi. Tahrirlanadigan shakl mavjud bo‘lsa, tenglama faqat rasm sifatida yuborilmasligi kerak.

21. Muhokama

Muhokama natijalarni tadqiqot maqsadi bilan bog‘laydi, avvalgi ishlar bilan taqqoslaydi, o‘xshashlik va farqlarni tushuntiradi, ilmiy va amaliy ahamiyatni, kuchli tomonlar va cheklovlarni yoritadi, Natijalar bo‘limini takrorlamaydi, asossiz taxminlardan qochadi va zarur bo‘lsa kelajak tadqiqotlarini ko‘rsatadi.

22. Xulosalar

Ilmiy maqola uchun alohida Xulosalar bo‘limi talab qilinadi. U maqsadga bevosita javob berishi, asosiy topilmalar, ilmiy yangilik va ahamiyatni, mumkin bo‘lgan amaliy qo‘llanishni ko‘rsatishi hamda natijalarga asoslanishi kerak; annotatsiya yoki muhokamani so‘zma-so‘z takrorlamasligi lozim.

Cheklovlar, tavsiyalar va kelajak yo‘nalishlari kiritilishi mumkin. Sharh, tahririy maqola, istiqbol, xat va boshqa no-tadqiqot turlarida xulosalar yakuniy bo‘lim tarkibida berilishi mumkin.

23. Mualliflar hissasi

Ikki yoki undan ortiq muallifli qo‘lyozmada CRediT Contributor Roles Taxonomy asosida Author Contributions bayonoti bo‘lishi kerak. Faqat tegishli rollar keltiriladi va mualliflar bosh harflari bilan ko‘rsatiladi.

Quyidagi format moslashtirilishi mumkin:

Mualliflik jurnal mezonlariga javob beradigan shaxslar bilan cheklanadi. Boshqa hissa qo‘shganlar ularning roziligi bilan Minnatdorchilik bo‘limida ko‘rsatiladi.

Conceptualization, X.X. and Y.Y.; methodology, X.X.; software, X.X.; validation, X.X., Y.Y. and Z.Z.; formal analysis, X.X.; investigation, X.X.; resources, X.X.; data curation, X.X.; writing-original draft preparation, X.X.; writing-review and editing, X.X. and Y.Y.; visualization, X.X.; supervision, X.X.; project administration, X.X.; funding acquisition, Y.Y. Barcha mualliflar qo‘lyozmaning topshirilgan versiyasini o‘qib, tasdiqlagan.

24. Moliyalashtirish

Mualliflar barcha moliyaviy va moddiy yordam manbalarini, moliyalashtiruvchi tashkilotning rasmiy nomini hamda zarur bo‘lsa grant yoki loyiha raqamini oshkor qiladi.

Tegishli bayonotdan foydalaning:

Moliyalashtiruvchi yoki homiyning dizayn, data yig‘ish, tahlil, talqin, qo‘lyozma tayyorlash, yakuniy versiyani tasdiqlash va nashrga topshirishdagi roli oshkor qilinishi kerak.

Ushbu tadqiqot tashqi moliyalashtirish olmagan.

Ushbu tadqiqot [MOLIYALASHTIRUVCHINING TO‘LIQ NOMI], grant raqami [XXX] tomonidan moliyalashtirilgan.

25. Etik ruxsat

Mexanika sohasidagi ko‘pgina nazariy, hisoblash va muhandislik tadqiqotlari rasmiy etik ruxsat talab qilmaydi. Insonlar, identifikatsiya qilinadigan shaxsiy data, insondan olingan materiallar, hayvonlar yoki institutsional, ekologik, huquqiy yoki xavfsizlik nazoratiga kiruvchi faoliyat mavjud bo‘lsa etik ruxsat talab qilinadi.

Tadqiqotga mos bayonotdan foydalaning:

Tahririyat zarur bo‘lsa tasdiqlovchi hujjatlarni so‘rashi mumkin.

Etik ruxsat: tadqiqot [KOMITET YOKI VAKOLATLI ORGAN NOMI] tomonidan tasdiqlangan, ruxsat/protokol raqami [XXX], sana [SANA].

Etik ko‘rib chiqish va ruxsat [ORGAN NOMI] tomonidan [SABAB] tufayli bekor qilingan.

Etik ruxsat: qo‘llanilmaydi.

26. Xabardor rozilik va nashrga rozilik

Inson ishtirokidagi tadqiqotda xabardor rozilik olingani ko‘rsatilishi kerak. Talabdan rasmiy ozod qilish vakolatli organ va sababni ko‘rsatishi lozim.

Ishtirokchi shaxsiy ma’lumot, foto, video, biometrik ma’lumot, iqtibos, ish joyi haqidagi ma’lumot yoki boshqa materialdan aniqlanishi mumkin bo‘lsa, nashrga yozma rozilik olinadi.

Tadqiqotdagi barcha ishtirokchilardan xabardor rozilik olingan.

Xabardor rozilik talabi [KOMITET YOKI ORGAN NOMI] tomonidan [SABAB] tufayli bekor qilingan.

Ushbu qo‘lyozma va unga ilova qilingan identifikatsiya qilinadigan materiallarni nashr qilish uchun ishtirokchi(lar)dan yozma xabardor rozilik olingan.

Xabardor rozilik va nashrga rozilik: qo‘llanilmaydi.

27. Ma’lumotlar mavjudligi bayonoti

Har bir qo‘lyozmada Data Availability Statement bo‘lishi shart. Tadqiqotga mos variant tanlanadi.

Data repositoryga joylashtirilgan bo‘lsa, nashrdan oldin repository nomi va doimiy identifikator beriladi. Nazoratli kirish yoki reasonable request shartlari aniq tushuntiriladi.

Repositorydagi data: ushbu tadqiqot natijalarini tasdiqlovchi ma’lumotlar [REPOSITORY NOMI]da [DOI, DOIMIY IDENTIFIKATOR, ACCESSION RAQAMI YOKI URL] orqali mavjud.

Asosli so‘rov bo‘yicha: ma’lumotlar mas’ul muallifdan asosli so‘rov bo‘yicha olinishi mumkin.

Cheklangan data: ma’lumotlar [MAXFIYLIK, HUQUQIY, TIJORIY, XAVFSIZLIK, SHARTNOMA YOKI ETIK CHEKLOVLAR] sabab ochiq emas.

Yangi data yo‘q: ushbu tadqiqotda yangi data yaratilmagan yoki tahlil qilinmagan; data sharing ushbu maqolaga qo‘llanilmaydi.

28. Minnatdorchilik

Mualliflik, moliyalashtirish yoki mualliflar hissasiga kirmaydigan yordam uchun shaxs, muassasa yoki tashkilotlarga minnatdorchilik bildirilishi mumkin. Bunga texnik yoki ma’muriy yordam, til tahriri, uskuna va obyektlardan foydalanish, materiallar taqdim etish va boshqa yordam kiradi.

Minnatdorchilikda nomi ko‘rsatilgan shaxs bunga rozilik bergan bo‘lishi kerak.

29. Manfaatlar to‘qnashuvi

Mualliflar tadqiqot, talqin, taqriz yoki nashr jarayoniga ta’sir qilishi yoki shunday taassurot uyg‘otishi mumkin bo‘lgan moliyaviy, professional, institutsional, shaxsiy va boshqa manfaatlarni oshkor qiladi.

Manfaatlar to‘qnashuvi bo‘lmasa:

Moliyalashtiruvchi tadqiqotga aralashmagan bo‘lsa, quyidagicha yozish mumkin:

Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini ma’lum qiladi.

Moliyalashtiruvchilar tadqiqot dizayni, data yig‘ish, tahlil yoki talqin, qo‘lyozma yozish yoki natijalarni nashr qilish qarorida ishtirok etmagan.

30. Sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish

Sun’iy intellekt vositalari muallif sifatida ko‘rsatilmaydi va qo‘lyozma uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi. Mualliflar aniqlik, originallik, manbalar, data, hisob-kitob, kod, rasm, jadval, etika, xulosa va talqinlar uchun to‘liq javob beradi.

Tadqiqot dizayni, data tahlili, dasturlash, tasvir yaratish, tarjima yoki qo‘lyozma tayyorlashda AI vositalaridan sezilarli foydalanish oshkor qilinadi. Bayonotda vosita va versiya, maqsad, ta’sirlangan qismlar va inson tekshiruvi ko‘rsatiladi.

Imlo, grammatika, tinish belgilari yoki oddiy formatni tuzatish ilmiy kontent yaratmasa yoki sezilarli o‘zgartirmasa odatda oshkor etishni talab qilmaydi.

AI ishlatilgan: ushbu qo‘lyozmani tayyorlashda mualliflar [VOSITA NOMI VA VERSIYASI]dan [MAQSAD] uchun foydalangan. Mualliflar AI yordamidagi barcha kontentni tekshirgan va yakuniy qo‘lyozma uchun to‘liq javobgarlikni qabul qiladi.

Sezilarli AI ishlatilmagan: mualliflar ushbu qo‘lyozmada muhim ilmiy kontent yaratish uchun generativ AI yoki AI yordamchi vositalardan foydalanilmaganini ma’lum qiladi.

31. Nomenklatura, qisqartmalar va birliklar

Barcha belgilar, parametrlar, indekslar, yuqori va quyi belgilar va qisqartmalar birinchi uchraganda tushuntiriladi. Belgilar ko‘p bo‘lsa, alohida Nomenklatura va qisqartmalar bo‘limi beriladi.

Qo‘lyozma bo‘ylab SI birliklari ishlatiladi. Ilmiy zarurat bo‘lsa boshqa birliklar qavs ichida berilishi mumkin. Belgilar va birliklar matn, tenglama, jadval va rasmlarda izchil bo‘lishi kerak.

32. Qo‘shimcha materiallar

Qo‘shimcha materiallar dataset, qo‘shimcha rasm va jadvallar, video yoki audio, kompyuter kodi, hisoblash modellari, eksperiment protokollari, reporting checklistlar va texnik hujjatlarni o‘z ichiga olishi mumkin.

Ular qo‘lyozmaga tegishli bo‘lishi va asosiy xulosalarni tushunish uchun zarur yagona ma’lumotni o‘zida saqlamasligi kerak, agar u maqolada yetarli qisqacha bayon qilinmagan bo‘lsa. Mualliflar aniqlik, mualliflik huquqi, maxfiylik, xavfsizlik va etika uchun javob beradi.

Keng tarqalgan formatlar ishlatiladi. Tahririyat qo‘llab-quvvatlanmaydigan, xavfli yoki ortiqcha katta fayllarni rad etishi va repositorydan foydalanishni so‘rashi mumkin.

33. Adabiyotlar

Adabiyotlar jurnal uslubiga muvofiq rasmiylashtiriladi: AMA Manual of Style, 11th edition (brackets). Jurnalning Zotero/CSL faylidan foydalanish mumkin, ammo muayyan bibliografik dastur majburiy emas.

Manbalar birinchi iqtibos tartibida raqamlanadi. Matnda kvadrat qavslar ishlatiladi: [1], [2,3], [4-6]. Ro‘yxatga faqat matnda keltirilgan manbalar kiritiladi.

Bibliografik ma’lumotlarning aniqligi va to‘liqligi muallif zimmasida. Jurnal nomlari ISO 4 bo‘yicha qisqartiriladi; tan olingan qisqartma bo‘lmasa to‘liq nom beriladi. DOI mavjud bo‘lsa https://doi.org/xx.xxxx/xxxxx shaklida ko‘rsatiladi.

Shaxsiy muloqot, e’lon qilinmagan data va nashrga rasman qabul qilinmagan qo‘lyozmalar odatda faqat matnda keltiriladi va ro‘yxatga kiritilmaydi.

 

34. Dastlab kirill yozuvida nashr qilingan manbalar

Kirill yozuvidagi manbalar lotin alifbosiga transliteratsiya qilinadi. Muallif ismlari asl nashr, ORCID yoki boshqa ishonchli manbadagi rasmiy lotin yozilishida beriladi.

Rasmiy lotin yozilishi bo‘lmasa ISO 9:1995/Amd 1:2024 qo‘llanadi. Transliteratsiya qilingan sarlavhadan keyin kvadrat qavsda inglizcha tarjima beriladi; oxirida asl til ko‘rsatiladi, masalan (In Russian) yoki (In Uzbek). Rasmiy ravishda lotin yozuvida nashr qilingan o‘zbekcha manbalar asl shaklida saqlanadi.

[12] Ivanov II, Petrov PP. Dinamika mehaničeskih sistem [Dynamics of mechanical systems]. Mehanika Mašin. 2024;12(2):25-36. (In Russian). https://doi.org/xx.xxxx/xxxxx.

[13] Krasnikov ND. Sejsmostojkostʹ gidrotehničeskih sooruženij iz gruntovyh materialov [Seismic resistance of hydraulic structures made of earth materials]. Ènergoizdat; 1981. (In Russian).

[14] Karimov AA, Aliyev BB. Mexanik tizimlarning tebranishlari [Vibrations of mechanical systems]. Mexanika Muammolari. 2024;(2):15-24. (In Uzbek). https://doi.org/xx.xxxx/xxxxx.

35. Muallif deklaratsiyasi va topshirishni tasdiqlash

Topshirishni yakunlab, mas’ul muallif quyidagilarni tasdiqlaydi:

·         qo‘lyozma original va boshqa jurnal ko‘rib chiqishida emas;

·         barcha ko‘rsatilgan mualliflar jurnal mualliflik mezonlariga javob beradi;

·         barcha mualliflar qo‘lyozma, mualliflar tartibi, deklaratsiyalar va metadatani tasdiqlagan;

·         moliyalashtirish, manfaatlar to‘qnashuvi, etika, rozilik, data mavjudligi va AI ishlatilishi haqidagi ma’lumotlar oshkor qilingan;

·         uchinchi tomon materiallariga ruxsat olingan;

·         mualliflar copyright, litsenziya, Open Access va nashr to‘lovlari shartlarini tushungan;

·         zarur bo‘lsa tuzatish, tekshiruv va nashrdan keyingi harakatlarda hamkorlik qiladi.

Tasdiqlash mexanizmi

Jurnal bu tasdiqni majburiy onlayn checkboxlar, vaqt tamg‘ali elektron deklaratsiya, imzolangan shakl yoki boshqa hujjatlashtirilgan elektron mexanizm orqali qayd etishi mumkin. Tahririyat maxsus so‘ramasa qog‘oz imzo shart emas.

36. Mualliflik huquqi va litsenziya

Mualliflar maqolaga bo‘lgan mualliflik huquqini saqlab qoladi va uni jurnal yoki nashriyotga topshirishi shart emas. Nashrga rozilik berish orqali jurnal va nashriyotga birinchi nashr qilish hamda maqola va metadatani tarqatish, arxivlash, indekslash, saqlash va yuritish uchun zarur noeksklyuziv huquqlarni beradi.

Qabul qilingan maqolalar Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) litsenziyasi ostida nashr etiladi. Muallif va asl nashr ko‘rsatilsa, litsenziyaga havola berilsa va o‘zgartirishlar qayd etilsa, nusxalash, ulashish, moslashtirish va tijoriy yoki notijoriy foydalanishga ruxsat etiladi.

Maqola litsenziyasiga kirmaydigan uchinchi tomon materiallariga ruxsat olish muallif zimmasida. Batafsil shartlar Copyright and Licensing Policy, Open Access Policy va Repository Policyda keltiriladi.

37. Nashr to‘lovlari

Qo‘lyozma topshirish to‘lovi va alohida taqriz to‘lovi yo‘q. Yakuniy qabul qaroridan oldin to‘lov talab qilinmaydi.

Standart APC qabul qilingan maqola uchun 100 AQSh dollarini tashkil etadi. 2026-yil 1-yanvardan 31-dekabrgacha qabul qilingan maqolalar uchun APC jurnal Muassisi tomonidan to‘liq qoplanadi. Shu sabab muallif to‘lamaydi, alohida waiver arizasi bermaydi va APC hisob-fakturasi olmaydi.

To‘lov, imtiyoz, waiver, chegirma yoki moliyaviy yordam taqriz va tahririy qarorga ta’sir qilmaydi. APC qabul qilish uchun emas, nashr xizmatlari uchun to‘lovdir.

Keyingi yillar uchun APC va waiver, chegirma yoki boshqa yordam shartlari qo‘lyozma topshirishdan va to‘lov so‘ralishidan oldin saytda e’lon qilinadi. Yangi narx avvalgi shartlarda qabul qilingan maqolaga orqaga qarab qo‘llanmaydi.

Jurnal qo‘lyozmani qaytarib olish to‘lovini undirmaydi. 2026-yil maqolalari uchun muallif APC to‘lamagani sabab refund qo‘llanilmaydi. Kelajakda takroriy yoki xato to‘lovlar qaytariladi; jurnal to‘lovdan keyin nashrni davom ettira olmasa mablag‘ qaytariladi. Asosiy ishlab chiqarish boshlangan yoki maqola nashr qilingandan keyin APC odatda qaytarilmaydi, faqat ma’muriy yoki texnik xato bo‘lsa istisno qilinishi mumkin.

To‘liq va amaldagi shartlar Publication Fees (APC) Policyda keltirilgan.

38. Qo‘lyozmani tuzatish

Tuzatish so‘ralganda mualliflar qayta ko‘rib chiqilgan qo‘lyozma, taqrizchilarga bandma-band batafsil javob, barcha o‘zgarishlar tushuntirishi va bajarilmagan tavsiya uchun asos taqdim etadi.

O‘zgarishlar tracked changes, highlighting yoki muharrir ko‘rsatgan usulda belgilanadi. Zarur bo‘lsa toza versiya ham beriladi. Tuzatilgan qo‘lyozma topshirilishi qabul qilinishini kafolatlamaydi.

39. Korrektura va yakuniy nashr

Qabul qilingandan keyin qo‘lyozma texnik va adabiy tahrir, formatlash, sahifalash, metadata va adabiyotlarni tekshirish, yakuniy PDF va onlayn versiya tayyorlashdan o‘tishi mumkin.

Mas’ul muallif korrekturani tekshirish uchun oladi. Bu bosqichda ishlab chiqarish xatolari, faktik xatolar va zarur kichik masalalar tuzatiladi; sarlavha, mualliflik, data, metod, natija yoki xulosaga katta o‘zgartirish odatda ruxsat etilmaydi.

Korrektura tahririyat belgilagan muddatda qaytariladi. Mas’ul muallif barcha mualliflar nashrga mo‘ljallangan yakuniy versiyani tasdiqlaganini tasdiqlaydi.

40. Tuzatishlar va nashrdan keyingi majburiyatlar

Mualliflar nashrdan keyin muhim xato, kamchilik yoki etik muammoni aniqlasa, tahririyatga darhol xabar berishi va zarur tekshiruv yoki tuzatishda hamkorlik qilishi kerak.

Jurnal Corrections, Retractions and Post-Publication Updates Policyga muvofiq tuzatish, Expression of Concern, retraction, withdrawal notice yoki boshqa yangilanishni e’lon qilishi mumkin.

41. Maxfiylik va shaxsiy ma’lumotlar

Jurnal tizimiga kiritilgan ism, elektron pochta, affiliation, ORCID va boshqa ma’lumotlar tahririy jarayon, taqriz, nashr, indekslash, DOI ro‘yxatdan o‘tkazish, arxivlash, saqlash va ilmiy muloqot maqsadlarida ishlatiladi.

Shaxsiy ma’lumotlar jurnalning Privacy Statementiga muvofiq qayta ishlanadi.

42. Aloqa va yo‘riqnomani boshqarish

Qo‘lyozma tayyorlash va topshirishga oid savollar quyidagi manzilga yuboriladi:

Tahririyat
O‘zbekistonning “Mexanika muammolari” jurnali
Elektron pochta: instmechofficial@gmail.com

Ushbu Mualliflar uchun yo‘riqnoma 2026-yil 1-avgustdan kuchga kiradi va davriy ko‘rib chiqiladi. Jurnal saytida e’lon qilingan amaldagi versiya avvalgi versiyalar o‘rnini bosadi.